درمان کبد چرب با تغذیه؛ برنامه غذایی پاکسازی + لیست ممنوعه

• دسته بندی: دانستنی های پزشکی / اخبار

مدیریت و درمان کبد چرب (Hepatic Steatosis) بیش از آنکه به دارو وابسته باشد، در گرو اصلاح تغذیه شماست. برای معکوس کردن روند این بیماری، لازم است مصرف کربوهیدرات‌های تصفیه شده و قندهای افزودنی (به‌ویژه فروکتوز) را به صفر برسانید و رژیم غذایی مدیترانه‌ای غنی از چربی‌های سالم (مانند روغن زیتون)، پروتئین کافی، سبزیجات چلیپایی و مصرف روزانه قهوه تلخ را جایگزین کنید. روش اصلی، کاهش مقاومت به انسولین است؛ چرا که تا زمانی که سطح انسولین خون بالاست، کبد اجازه چربی‌سوزی پیدا نمی‌کند. در این مقاله از مجله دکتر روغنی، نه تنها به بررسی بهترین مواد غذایی برای کبد چرب می‌پردازیم، بلکه خواهیم گفت چه موادی برای کبد چرب مضر هستند.

چرا کبد چرب می‌شود؟

کبد چرب نتیجه مستقیم انباشت انرژی مازاد نیست، بلکه نتیجه ناتوانی کبد در پردازش حجم بالای قند و تبدیل آن به تری‌گلیسیرید است. زمانی که ما درباره این بیماری صحبت می‌کنیم، باید بدانیم که کبد، آزمایشگاه شیمیایی بدن محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر، تحقیقات نشان داده که دشمن اصلی کبد، چربی‌های طبیعی نیستند، بلکه کربوهیدرات‌های ساده هستند. 

زمانی که شما نان سفید، پاستا یا نوشابه مصرف می‌کنید، قند خون به شدت بالا می‌رود. پانکراس انسولین ترشح می‌کند و کبد مجبور می‌شود قند اضافی را به چربی تبدیل و در خود ذخیره کند. این فرآیند که Lipogenesis نام دارد، شروع این بیماری است. 

در حقیقت، کبد چرب هشدار متابولیک بدن برای اعلام وضعیت قرمز در سیستم سوخت‌وساز است. در صورتی که جلوی التهاب ناشی از این سلول‌های چربی گرفته نشود، بافت کبد دچار زخم (فیبروز) شده و کارایی خود را از دست می‌دهد.

چه بخوریم تا کبد ترمیم شود؟

غذاهایی که خاصیت ضدالتهابی دارند و سطح گلوتاتیون (آنتی‌اکسیدان اصلی کبد) را بالا می‌برند، بهترین گزینه‌ها هستند. برای اینکه کبد چرب را از گرید 2 یا 3 به گرید 1 و سپس سلامت کامل برگردانید، لازم است روی خوراکی‌هایی تمرکز کنید که نقش دارو را ایفا می‌کنند. در ادامه گروهی از مواد غذایی عالی برای کبد چرب را بزرسی خواهیم کرد:

• قهوه

شاید تعجب کنید، اما قهوه یکی از بهترین محافظان کبد است. مطالعات تایید می‌کنند که نوشیدن روزانه 2 تا 3 فنجان قهوه (بدون شکر)، آنزیم‌های غیرطبیعی کبد را کاهش می‌دهد و از پیشرفت فیبروز جلوگیری می‌کند.

• سبزیجات چلیپایی

کلم بروکلی، کلم پیچ و گل‌کلم حاوی ترکیباتی هستند که فرآیند سم‌زدایی کبد را تسریع می‌کنند. این سبزیجات حاوی ایندول هستند که به کاهش چربی انباشته شده کمک شایانی می‌کند.

• ماهی‌های چرب

سالمون، ساردین و قزل‌آلا سرشار از امگا 3 هستند. امگا 3 التهاب کبد را کاهش می‌دهد و سطح تری‌گلیسیرید خون را پایین می‌آورد که برای بهبود کبد چرب حیاتی است.

• گردو و آجیل‌ها

گردو منبع عالی اسیدهای چرب مفید و آنتی‌اکسیدان است. تحقیقات نشان داده افرادی که گردو مصرف می‌کنند، تست‌های عملکرد کبدی (LFT) بهتری دارند.

• روغن زیتون

این روغن حاوی اسید اولئیک است و اثرات آنتی‌اکسیدانی قوی دارد. جایگزین کردن روغن‌های آفتابگردان و ذرت با روغن زیتون، بهترین مواد غذایی در آشپزخانه برای سلامت کبد است.

این مقاله را از دست ندهید: رسمتیروم Resmetirom اولین دارو با تاییدیه FDA برای درمان کبد چرب

غذاهای ممنوعه برای افراد مبتلا به کبد چرب

هر ماده‌ای که قند خون را ناگهانی بالا ببرد یا حاوی چربی‌های ترانس و صنعتی باشد، سم مهلک برای کبد چرب محسوب می‌شود. در صورتی که می‌خواهید کبد خود را نجات دهید، باید با برخی خوراکی‌ها خداحافظی کنید. این لیست فقط یک توصیه نیست، بلکه یک توضیه مهم پزشکی است:

• قند و شکر افزوده

نوشابه‌ها، آب‌میوه‌های صنعتی و شیرینی‌ها. فروکتوز موجود در این‌ها مستقیماً در کبد به چربی تبدیل می‌شود. کبد تنها ارگانی است که می‌تواند فروکتوز را متابولیزه کند و بار اضافی آن باعث تخریب بافت می‌شود.

• الکل

حتی اگر علت بیماری شما غیرالکلی (NAFLD) باشد، مصرف الکل روند تخریب را ده برابر سریع‌تر می‌کند.

• غلات تصفیه شده

نان باگت، برنج سفید زیاد و ماکارونی بدون سبوس، قند خون را به سرعت بالا می‌برند و مقاومت به انسولین را تشدید می‌کنند.

• روغن‌های گیاهی صنعتی

روغن‌هایی مثل سویا، ذرت و کانولا سرشار از امگا 6 هستند که خاصیت التهابی دارند و وضعیت کبد چرب را وخیم‌تر می‌کنند. برای خرید لیورگل ۷۰ کلیک کنید.

جایگزین‌های مناسب غذایی برای سلامت کبد

در ادامه ببینیم که چه مواد غذایی را می‌توان جایگزین مواد مضر کرد:

رابطه کاهش وزن و ورزش در کنار تغذیه

کاهش تنها 10 درصد از وزن بدن می‌تواند تمام چربی‌های اضافی کبد را تخلیه کند؛ اما این کاهش وزن باید تدریجی باشد. تغذیه به تنهایی کافی نیست. کبد شما نیاز به تحرک دارد تا گلیکوژن ذخیره شده در خود را بسوزاند. برای بیماران مبتلا به کبد چرب، ترکیبی از تمرینات هوازی (مثل پیاده‌روی سریع) و تمرینات مقاومتی (وزنه زدن) مثل یک معجزه است.

تمرینات مقاومتی با عضله‌سازی، حساسیت سلول‌ها به انسولین را بالا می‌برد. نکته بسیار مهم این است که نباید سراغ رژیم‌های سخت و کاهش وزن سریع بروید. کاهش وزن ناگهانی می‌تواند استرس شدیدی به کبد وارد کند و حتی وضعیت بیماری را بدتر کند. هدف‌گذاری شما باید کاهش نیم تا یک کیلوگرم در هفته باشد.

آیا چربی‌های مفید هم باعث کبد چرب می‌شوند؟

بسیاری از بیماران تصور می‌کنند که خوردن چربی باعث کبد چرب شده است. این یک باور غلط قدیمی است. چربی‌های سالم مثل چربی موجود در ماهی، آووکادو و آجیل نه تنها مضر نیستند، بلکه برای تولید صفرا و جذب ویتامین‌های محلول در چربی ضروری‌اند. 

مشکل اصلی، ترکیب چربی زیاد با کربوهیدرات زیاد است. از سوی دیگر، برخی فکر می‌کنند مصرف میوه به هر میزان مجاز است؛ در حالی که میوه‌های بسیار شیرین مثل انگور یا انبه به دلیل فروکتوز بالا باید محدود شوند و توت‌ها یا مرکبات جایگزین گردند.

سخن پایانی 

در نهایت، بدن شما، به خصوص کبد، توانایی بی‌نظیری برای بخشش اشتباهات گذشته و بازسازی خود دارد، به شرطی که مواد اولیه درست را در اختیارش قرار دهید. شایان به ذکر است که هیچ داروی موثری به تنهات عمل نمی‌کند؛ جادوی واقعی در حذف شکر، مصرف سبزیجات فراوان و تحرک مداوم است.

حتی شده یک تغییر کوچک را شروع کنید؛ مثلا نوشابه یا شکر را از وعده ناهار حذف کزده و به جای آن یک سالاد بزرگ با روغن زیتون میل نمایید.

سوالات متداول

آیا خوردن تخم‌مرغ برای کبد چرب ضرر دارد؟ 

خیر، زرده تخم‌مرغ حاوی کولین بوده که برای متابولیسم کبد ضروری است. در صورتی که کلسترول خونتان خیلی بالا نیست، مصرف متعادل تخم‌مرغ آب‌پز به عنوان منبع پروتئین عالی هیچ مشکلی برای کبد ایجاد نمی‌کند و حتی مفید است.

چه مدت طول می‌کشد تا کبد چرب با رژیم درمان شود؟

کبد قدرت بازسازی فوق‌العاده‌ای دارد. با رعایت دقیق رژیم غذایی و حذف قندها، معمولاً ظرف 3 تا 6 ماه می‌توان تغییرات چشمگیری در آنزیم‌های کبدی و کاهش میزان چربی بافت کبد مشاهده کرد، اما تداوم سبک زندگی شرط اصلی است.

آیا آب سرد نوشیدن باعث کبد چرب می‌شود؟ 

این یکی از شایعات بی‌پایه علمی است. دمای آب ورودی به معده با دمای بدن تنظیم می‌شود و هیچ ارتباط مستقیم بین دمای آب نوشیده شده و رسوب چربی در سلول‌های کبدی وجود ندارد. مشکل، نوشیدنی‌های شیرین است، نه سرد.

منبع: mayoclinic