چرا انتخاب روش جلوگیری در زنان مبتلا به صرع اهمیت بیشتری دارد؟

چرا انتخاب روش جلوگیری در زنان مبتلا به صرع اهمیت بیشتری دارد؟

صرع به‌خودی‌خود مانع استفاده از روش‌های هورمونی نیست. بسیاری از زنان مبتلا به این بیماری می‌توانند از قرص‌های جلوگیری، آی‌یودی هورمونی یا سایر گزینه‌ها استفاده کنند. مسئله اصلی، دارویی است که برای کنترل حملات مصرف می‌شود.

برای مثال، برخی داروها فعالیت آنزیم‌های کبدی را افزایش می‌دهند. این آنزیم‌ها هورمون‌های موجود در بعضی روش‌های جلوگیری را سریع‌تر تجزیه می‌کنند. در نتیجه، غلظت هورمون در بدن کاهش می‌یابد و احتمال تخمک‌گذاری و بارداری بیشتر می‌شود.

از طرف دیگر، برخی داروهای ضدتشنج مانند لاموتریژین ممکن است تحت تأثیر هورمون استروژن قرار بگیرند. در چنین شرایطی، شروع مصرف قرص جلوگیری یا قطع آن می‌تواند سطح داروی ضدتشنج را تغییر دهد.

نکته مهم دیگر، برنامه‌ریزی برای بارداری آینده است. بعضی داروهای کنترل تشنج، به‌ویژه والپروات، در صورت مصرف هنگام بارداری با خطرات جدی برای جنین همراه هستند. بنابراین پیشگیری مطمئن و مشاوره پیش از بارداری اهمیت زیادی دارد.

تداخل داروهای ضدتشنج با قرص جلوگیری چگونه اتفاق می‌افتد؟

مهم‌ترین علت کاهش تاثیر برخی روش‌های هورمونی، افزایش سرعت تجزیه هورمون‌های استروژن و پروژستین در کبد است. این اتفاق در اثر مصرف داروهای القاکننده آنزیم‌های کبدی رخ می‌دهد و ممکن است عملکرد قرص‌های ضدبارداری را مختل کند.

داروهای ضدتشنج از نظر تاثیر بر روش‌های جلوگیری یکسان نیستند. گروهی از آن‌ها متابولیسم هورمون‌ها را افزایش می‌دهند، گروهی تعامل قابل‌توجهی ندارند و بعضی نیز ممکن است خودشان تحت تأثیر هورمون‌های ضدبارداری قرار بگیرند.

کدام داروهای ضدصرع احتمال شکست روش جلوگیری را افزایش می‌دهند؟

برخی از داروهای شناخته‌شده که می‌توانند اثربخشی روش‌های هورمونی را کاهش دهند عبارت‌اند از:

• کاربامازپین: می‌تواند غلظت هورمون‌های جلوگیری را کاهش دهد و احتمال شکست قرص، ایمپلنت و چسب هورمونی را افزایش دهد.

• فنی‌توئین: با افزایش فعالیت آنزیم‌های کبدی، تجزیه هورمون‌های ضدبارداری را سرعت می‌بخشد.

• فنوباربیتال: ممکن است اثربخشی قرص‌های ترکیبی و پروژستینی را کاهش دهد.

• پریمیدون: از داروهایی است که می‌تواند متابولیسم هورمون‌های جلوگیری را تغییر دهد.

• اکس‌کاربازپین: احتمال کاهش سطح هورمون‌های ضدبارداری و شکست برخی روش‌های هورمونی را افزایش می‌دهد.

• توپیرامات: به‌ویژه در دوزهای 200 میلی‌گرم در روز و بالاتر، می‌تواند اثربخشی برخی روش‌های هورمونی را کاهش دهد.

مصرف این داروها به معنای ممنوعیت تمام روش‌های جلوگیری نیست؛ بلکه لازم است گزینه‌ای انتخاب شود که تحت تاثیر تداخل دارویی قرار نگیرد یا میزان اطمینان آن با ارزیابی پزشک افزایش پیدا کند.

آیا همه داروهای ضدتشنج با قرص ضدبارداری تداخل دارند؟

خیر. برای نمونه، داروهایی مانند لووتیراستام اغلب تداخل بالینی مهمی با روش‌های هورمونی جلوگیری ندارند. والپروات نیز برخلاف کاربامازپین و فنی‌توئین، داروی القاکننده آنزیم‌های کبدی محسوب نمی‌شود.

بااین‌حال، نبود تداخل مهم با روش جلوگیری به معنای بی‌خطر بودن مصرف دارو در بارداری نیست. به‌خصوص والپروات باید با حساسیت بیشتری بررسی شود، زیرا با افزایش خطر ناهنجاری‌های مادرزادی و مشکلات تکامل عصبی جنین ارتباط دارد.

بهترین روش‌های پیشگیری از بارداری در خانم‌های مبتلا به تشنج

آی‌یودی مسی و آی‌یودی هورمونی از گزینه‌های قابل‌اعتماد برای بسیاری از زنان مبتلا به صرع هستند؛ چرا که اثربخشی آن‌ها تحت تاثیر بیشتر داروهای القاکننده آنزیم‌های کبدی قرار نمی‌گیرد. بااین‌حال، انتخاب نهایی باید با توجه به وضعیت قاعدگی، داروهای مصرفی و شرایط فرد انجام شود.

1. آی‌یودی مسی؛ انتخابی بدون وابستگی به هورمون

آی‌یودی مسی یکی از گزینه‌های مطمئن برای زنانی است که داروهای القاکننده آنزیم کبدی مصرف می‌کنند. این وسیله بدون آزادسازی هورمون عمل می‌کند و عملکرد آن تحت تاثیر داروهایی مانند کاربامازپین و فنی‌توئین قرار نمی‌گیرد.

وجود مس در محیط رحم باعث اختلال در عملکرد اسپرم و کاهش احتمال لقاح می‌شود. این روش به مصرف روزانه دارو نیاز ندارد و پس از جای‌گذاری، می‌تواند برای چندین سال از بارداری جلوگیری کند.

مزایای مهم آی‌یودی مسی:

• نداشتن تداخل با داروهای ضدتشنج

• نداشتن هورمون استروژن و پروژستین

• اثربخشی بالا در جلوگیری از بارداری

• نداشتن نیاز به یادآوری مصرف روزانه

• امکان خارج کردن وسیله در زمان تصمیم به بارداری

البته این روش ممکن است در ماه‌های ابتدایی موجب افزایش خونریزی قاعدگی یا دردهای رحمی شود. به همین دلیل، برای زنانی که قاعدگی‌های سنگین یا کم‌خونی دارند، بررسی شرایط پیش از جای‌گذاری اهمیت دارد.

2. آی‌یودی هورمونی؛ روشی مناسب با آزادسازی موضعی هورمون

آی‌یودی هورمونی با آزادسازی تدریجی لوونورژسترل در رحم، ضخامت مخاط دهانه رحم را افزایش می‌دهد و شرایط لازم برای بارداری را دشوار می‌کند. بخش عمده اثر این وسیله در محیط رحم اتفاق می‌افتد؛ به همین دلیل، داروهای القاکننده آنزیم‌های کبدی اغلب اثربخشی آن را کاهش نمی‌دهند.

این روش برای زنانی که علاوه بر جلوگیری، با خونریزی‌های شدید قاعدگی نیز روبه‌رو هستند، می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در بسیاری از مصرف‌کنندگان، میزان خونریزی به‌مرور کاهش پیدا می‌کند و حتی ممکن است قاعدگی متوقف شود.

نکته مهم این است که آی‌یودی هورمونی با قرص پروژستینی یکسان نیست. با وجود هورمونی بودن آن، اثرگذاری موضعی و میزان پایین‌تر مواجهه سیستمیک با هورمون باعث می‌شود تداخل آن با داروهای القاکننده آنزیمی بسیار کمتر باشد.

3. آمپول جلوگیری از بارداری؛ گزینه‌ای با تداخل کمتر

آمپول مدروکسی‌پروژسترون استات (DMPA) از روش‌هایی است که اغلب تحت تأثیر داروهای القاکننده آنزیم کبدی قرار نمی‌گیرد. این دارو با مهار تخمک‌گذاری و تغییر مخاط دهانه رحم، از بارداری جلوگیری می‌کند.

اثر هر تزریق اغلب حدود 3 ماه باقی می‌ماند و برخلاف قرص‌های روزانه، نیازی به مصرف مداوم ندارد. همین ویژگی می‌تواند برای افرادی که فراموش کردن مصرف روزانه دارو برایشان مشکل‌ساز است، مزیت مهمی باشد.

بااین‌حال، این آمپول ممکن است با افزایش وزن، لکه‌بینی، نامنظمی قاعدگی و کاهش تراکم استخوان همراه باشد. از آنجا که برخی زنان مبتلا به صرع ممکن است عوامل خطر دیگری برای کاهش تراکم استخوان داشته باشند، بررسی سابقه پزشکی و ارزیابی پزشک پیش از انتخاب این روش اهمیت دارد.

تزریق باید در موعد مقرر تکرار شود؛ تأخیر در دریافت دوز بعدی می‌تواند احتمال بارداری را افزایش دهد.

4. قرص‌های ترکیبی جلوگیری؛ چرا باید با احتیاط مصرف شوند؟

قرص‌های ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین هستند و با مهار تخمک‌گذاری از بارداری جلوگیری می‌کنند. این قرص‌ها برای بسیاری از زنان گزینه مناسبی محسوب می‌شوند؛ اما در افرادی که داروهای القاکننده آنزیم کبدی مصرف می‌کنند، ممکن است میزان محافظت کافی ایجاد نکنند.

برای مثال، مصرف هم‌زمان قرص ترکیبی با کاربامازپین می‌تواند غلظت هورمون‌های ضدبارداری را کاهش دهد. در چنین شرایطی، حتی مصرف منظم قرص نیز لزوما تضمین‌کننده جلوگیری از بارداری نیست.

موضوع دیگری که نباید نادیده گرفته شود، تداخل استروژن با لاموتریژین است. استروژن می‌تواند تجزیه این دارو را افزایش دهد و غلظت آن را در خون پایین بیاورد. کاهش سطح لاموتریژین ممکن است باعث بازگشت یا افزایش حملات تشنجی شود.

بنابراین، پیش از شروع مصرف قرص‌های ترکیبی باید نام داروی ضدصرع، دوز مصرفی و سابقه کنترل حملات بررسی شود. تغییر نوع قرص، قطع مصرف یا تغییر مقدار داروی ضدتشنج نیز باید با هماهنگی پزشک انجام شود.

5. ایمپلنت و قرص‌های پروژستینی؛ آیا برای همه بیماران مناسب هستند؟

ایمپلنت زیرپوستی و قرص‌های حاوی پروژستین از روش‌های هورمونی جلوگیری هستند؛ اما در مصرف‌کنندگان بعضی داروهای ضدتشنج، اثربخشی آن‌ها ممکن است کاهش پیدا کند.

ایمپلنت با آزادسازی تدریجی هورمون پروژستینی، از تخمک‌گذاری جلوگیری می‌کند. این روش در زنان مصرف‌کننده داروهایی مانند لووتیراستام اغلب گزینه قابل‌قبولی است؛ ولی کاربامازپین، فنی‌توئین و برخی داروهای مشابه می‌توانند غلظت هورمون آزادشده را کاهش دهند.

قرص‌های پروژستینی نیز به مصرف منظم و در زمان مشخص نیاز دارند. مصرف داروهای القاکننده آنزیمی ممکن است میزان اطمینان این روش را کمتر کند.

پیش از انتخاب این دو گزینه باید موارد زیر بررسی شوند:

• نوع داروی ضدتشنج و مقدار مصرف روزانه

• احتمال تداخل دارویی با هورمون پروژستینی

• امکان استفاده از روش جایگزین

• نیاز به روش کمکی مانند کاندوم

• برنامه فرد برای بارداری در آینده

نکته مهم این است که ایمپلنت و آی‌یودی هورمونی از نظر نحوه اثرگذاری و حساسیت به تداخل دارویی یکسان نیستند. بنابراین نباید فقط به دلیل پروژستینی بودن هر دو، آن‌ها را جایگزین یکدیگر دانست.

قرص جلوگیری با لاموتریژین چه تداخلی دارد؟

مصرف هم‌زمان لاموتریژین و قرص‌های جلوگیری حاوی استروژن می‌تواند سطح لاموتریژین خون را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد. این اتفاق ممکن است کنترل تشنج را دشوارتر کند و احتمال بروز حملات را افزایش دهد.

لاموتریژین از داروهای پرکاربرد برای کنترل انواع خاصی از تشنج است. این دارو در کبد متابولیزه می‌شود و استروژن موجود در قرص‌های ترکیبی می‌تواند روند تجزیه آن را سریع‌تر کند.

دو وضعیت مهم در این زمینه وجود دارد:

هنگام شروع قرص جلوگیری: با ورود استروژن به بدن، سطح لاموتریژین ممکن است کاهش یابد. در برخی افراد، پزشک لازم می‌داند مقدار دارو را با توجه به وضعیت بیمار و سطح خونی آن تنظیم نماید.

هنگام قطع قرص جلوگیری: با حذف استروژن، تجزیه لاموتریژین ممکن است کندتر شود و غلظت آن در خون افزایش پیدا کند. این موضوع می‌تواند احتمال عوارض وابسته به افزایش سطح دارو را بیشتر کند.

حتی فاصله بدون هورمون در بسته‌های بعضی قرص‌های ترکیبی نیز اهمیت دارد. در این فاصله ممکن است سطح لاموتریژین افزایش پیدا کند و در روزهای مصرف قرص دوباره کاهش یابد.

به همین دلیل، زنانی که لاموتریژین مصرف می‌کنند باید پیش از شروع یا قطع روش هورمونی حاوی استروژن با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنند. تنظیم خودسرانه مقدار دارو می‌تواند خطرناک باشد.

آیا تشنج مانع بارداری می‌شود؟

خیر. ابتلا به صرع به معنای ناباروری نیست و بسیاری از زنان مبتلا به این بیماری می‌توانند بارداری طبیعی و فرزند سالم داشته باشند. بااین‌حال، کنترل حملات و بررسی داروهای مصرفی پیش از اقدام به بارداری اهمیت زیادی دارد.

در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک ممکن است بر تعداد حملات و غلظت بعضی داروهای ضدتشنج اثر بگذارند. برای مثال، سطح خونی لاموتریژین در برخی زنان باردار کاهش پیدا می‌کند و ممکن است نیاز به پایش دقیق‌تری داشته باشد.

از طرف دیگر، مصرف بعضی داروها در دوران بارداری با خطر ناهنجاری‌های مادرزادی همراه است. والپروات یکی از مهم‌ترین نمونه‌هاست که به دلیل ارتباط با افزایش خطر نقص لوله عصبی، ناهنجاری‌های مادرزادی و مشکلات تکامل شناختی و عصبی جنین، نیازمند توجه ویژه است. برای کاهش خطرات احتمالی، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:

• پیش از اقدام به بارداری با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید.

• درباره ایمنی داروی مصرفی در دوران بارداری سوال کنید.

• در صورت توصیه پزشک، مکمل اسیدفولیک را پیش از بارداری آغاز کنید.

• کنترل حملات را پیش از قطع روش جلوگیری بررسی کنید.

• در طول بارداری، پایش دارو و وضعیت عصبی را ادامه دهید.

قطع ناگهانی داروهای ضدتشنج به دلیل نگرانی از آسیب جنین می‌تواند منجر به تشنج شدید شود. هرگونه تغییر درمان باید پیش از بارداری و زیر نظر متخصص انجام شود.

در صورت رابطه جنسی محافظت‌نشده، قرص اورژانسی برای زنان مبتلا به تشنج مناسب است؟

بله، اما انتخاب روش اورژانسی به داروی ضدتشنج مصرفی بستگی دارد. بعضی داروها می‌توانند غلظت هورمون‌های موجود در قرص اورژانسی را کاهش دهند و احتمال شکست آن را افزایش دهند.

1. آی‌یودی مسی: این وسیله یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری اورژانسی است و در صورت جای‌گذاری در بازه زمانی مناسب، معمولا تا 5 روز پس از رابطه محافظت‌نشده قابل استفاده است. مزیت مهم آن، نداشتن تداخل با داروهای ضدتشنج است.

2. قرص‌های اورژانسی هورمونی: قرص لوونورژسترل و اولی‌پریستال از گزینه‌های دارویی این گروه هستند. بااین‌حال، داروهایی مانند کاربامازپین، فنی‌توئین و فنوباربیتال ممکن است اثربخشی آن‌ها را کاهش دهند.

در صورت مصرف داروهای القاکننده آنزیمی، آی‌یودی مسی اغلب انتخاب ترجیحی است. اگر استفاده از قرص اورژانسی مطرح باشد، پزشک یا داروساز باید نوع دارو، زمان رابطه و مقدار مناسب فرآورده را بررسی کند. برای نمونه، در برخی دستورالعمل‌ها افزایش دوز لوونورژسترل به 3 میلی‌گرم مطرح شده است؛ اما این مقدار نباید بدون مشورت تخصصی مصرف شود.

اولی‌پریستال نیز در مصرف‌کنندگان داروهای القاکننده آنزیمی گزینه مناسبی محسوب نمی‌شود. اقدام سریع اهمیت دارد، زیرا اثربخشی روش‌های اورژانسی با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کند.

چه نکاتی پیش از انتخاب روش جلوگیری باید بررسی شوند؟

انتخاب روش مناسب باید با بررسی هم‌زمان وضعیت عصبی و سلامت باروری انجام شود. صرف ابتلا به صرع یا مصرف یک داروی مشخص برای تعیین روش جلوگیری کافی نیست. پزشک اغلب موارد زیر را در تصمیم‌گیری در نظر می‌گیرد:

1. نوع داروی ضدتشنج: بعضی داروها با هورمون‌های جلوگیری تداخل دارند و برخی دیگر چنین اثری ندارند.

2. تعداد و شدت حملات: کنترل نامناسب تشنج ممکن است بر انتخاب روش و برنامه بارداری اثر بگذارد.

3. وضعیت قاعدگی: خونریزی شدید، نامنظمی سیکل و کم‌خونی در انتخاب آی‌یودی اهمیت دارند.

4. سابقه مشکلات استخوانی: در انتخاب آمپول مدروکسی‌پروژسترون باید احتمال کاهش تراکم استخوان بررسی شود.

5. برنامه بارداری: مدت زمان موردنظر برای جلوگیری و احتمال اقدام به بارداری در آینده اهمیت دارد.

6. توانایی مصرف منظم دارو: روش‌هایی که به یادآوری روزانه نیاز ندارند، ممکن است برای برخی افراد مناسب‌تر باشند.

همچنین استفاده از کاندوم می‌تواند به‌عنوان روش کمکی مطرح شود؛ به‌خصوص زمانی که روش هورمونی به دلیل تداخل دارویی اطمینان کافی ایجاد نمی‌کند. کاندوم علاوه بر کمک به پیشگیری از بارداری، در کاهش خطر انتقال عفونت‌های مقاربتی نیز نقش دارد.

سخن پایانی

در آخر، زنان مبتلا به صرع می‌توانند با انتخاب روش مناسب، از بارداری ناخواسته جلوگیری کنند؛ اما مهم‌ترین نکته این است که روش انتخابی با داروی کنترل تشنج آن‌ها تداخل نداشته باشد.

آی‌یودی مسی، آی‌یودی هورمونی و آمپول مدروکسی‌پروژسترون از گزینه‌هایی هستند که در بسیاری از موارد می‌توانند محافظت قابل‌اعتمادی ایجاد کنند؛ در مقابل، بعضی قرص‌های هورمونی و ایمپلنت‌ها ممکن است تحت تأثیر داروهای خاص قرار بگیرند.

سوالات متداول

1. آیا زنان مبتلا به صرع می‌توانند از قرص جلوگیری استفاده کنند؟

بله، اما نوع داروی ضدتشنج اهمیت زیادی دارد. بعضی داروها مانند کاربامازپین و فنی‌توئین اثر قرص‌های هورمونی را کاهش می‌دهند؛ بنابراین پیش از مصرف باید تداخل دارویی بررسی شود.

2. کدام روش جلوگیری برای زنان مبتلا به صرع مطمئن‌تر است؟

آی‌یودی مسی و آی‌یودی هورمونی از گزینه‌های قابل‌اعتماد هستند؛ چرا که اثر آن‌ها تحت تأثیر بیشتر داروهای القاکننده آنزیم کبدی قرار نمی‌گیرد. انتخاب نهایی به شرایط فرد و نظر پزشک وابسته است.

3. آیا مصرف قرص جلوگیری باعث افزایش تشنج می‌شود؟

خود قرص جلوگیری لزوما باعث تشنج نمی‌شود؛ اما استروژن موجود در بعضی فرآورده‌ها می‌تواند سطح خونی لاموتریژین را کاهش دهد و کنترل حملات را مختل نماید.

4. آیا آمپول سه‌ماهه جلوگیری با داروهای ضدتشنج تداخل دارد؟

آمپول مدروکسی‌پروژسترون اغلب تحت تاثیر داروهای القاکننده آنزیمی قرار نمی‌گیرد و می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب باشد؛ البته عوارضی مانند تغییرات قاعدگی و کاهش تراکم استخوان باید بررسی شوند.

5. آیا زنان مبتلا به تشنج می‌توانند بارداری سالمی داشته باشند؟

بله، بسیاری از این زنان بارداری موفقی را تجربه می‌کنند. بااین‌حال، کنترل تشنج، بررسی ایمنی داروها و برنامه‌ریزی پیش از بارداری برای کاهش خطرات احتمالی مادر و جنین ضروری است.

منبع:

pmc.ncbi.nlm.nih.gov