کدام گیاهان دارویی با داروهای هورمونی تداخل دارند؟

• دسته بندی: دانستنی های پزشکی / اخبار

مصرف داروهای هورمونی در کنار گیاهانی مثل علف چای، شیرین بیان، جنسینگ و پنج انگشت می‌تواند تاثیر درمان را به کلی از بین ببرد یا منجر به مسمومیت دارویی شود. در این مقاله از دکتر روغنی، بررسی می‌کنیم کدام گیاهان دارویی با داروهای هورمونی تداخل دارند. طریقه اصلی این تداخل، تحریک یا مهار آنزیم‌های کبدی به‌ویژه سیتوکروم P450 بوده که موجب می‌شود داروهای حساس مثل قرص‌های ضد بارداری، داروهای تیروئید و استروژن‌ها سریع‌تر از بدن دفع شده و بی‌اثر شوند، یا برعکس، تجمع پیدا کرده و عوارض جانبی خطرناکی ایجاد کنند. در صورتی که تحت درمان‌های جایگزین هورمون (HRT) یا مصرف داروهای تنظیم‌کننده غدد هستید، قطع مصرف مکمل‌های حاوی فیتواستروژن و محرک‌های متابولیـسم، گذر از بروز تداخلات است.

چرا مصرف برخی گیاهان با هورمون‌ها موجب بروز تداخل می‌شود؟

شاید فکر کنید گیاهان چون طبیعی هستند، پس خطری هم ندارند. این بزرگترین خطا در دنیای پزشکی محسوب می‌شوند. زمانی که شما یک قرص هورمونی مصرف می‌کنید، این دارو لازم است مسیر خود را در کبد طی کند تا فعال یا دفع شود.

بسیاری از گیاهان دارویی دارای ترکیباتی هستند که بر روی همین مسیرهای کبدی اثر می‌گذارند. دو اتفاق ممکن است رخ دهد:

• القای آنزیمی: گیاه موجب می‌شود کبد، داروی هورمونی را سریع‌تر تجزیه کند. در نتیجه دارو اثر نمی‌کند؛ مثلا با وجود مصرف قرص ضدبارداری، بارداری رخ می‌دهد.
• مهار آنزیمی: گیاه اجازه دفع دارو را نمی‌دهد. در نهایت، سطح دارو در خون بالا می‌رود و مسمومیت ایجاد می‌شود.

مصرف علف چای با داروهای هورمونی خطرناک است؟

بدون شک، خطرناک‌ترین گیاه برای افرادی که داروهای هورمونی مصرف می‌کنند، علف چای است. این گیاه که اغلب برای افسردگی تجویز می‌شود، یک القاکننده قوی برای آنزیم CYP3A4 است.

تحقیقات حاکی از آن است که مصرف علف چای می‌تواند سطح خونی داروهای زیر را تا حدود 50 درصد کاهش دهد:

• قرص‌های پیشگیری از بارداری (ریسک خونریزی و بارداری ناخواسته)
• داروهای هورمونی جایگزین (HRT) در دوران یائسگی
• اسپیرونولاکتون (داروی ضد آندروژن)

در صورتی که از ایمپلنت‌های هورمونی یا تزریقات ضدبارداری استفاده می‌نمایید نیز از این قاعده مستثنی نیستید. علف چای متابولیسم پروژسترون را به شدت تسریع می‌نماید.

آشنایی با فیتواستروژن‌ها

دسته‌ای از گیاهان ساختاری شبیه به استروژن انسانی دارند. زمانی که این‌ها وارد بدن می‌شوند، با گیرنده‌های استروژن رقابت می‌کنند. در صورتی که شما در حال مصرف استروژن مصنوعی مثل استرادیول هستید، این گیاهان می‌توانند تعادل درمانی را برهم بزنند.

1. گیاه پنج انگشت 

این گیاه به طور معمول به منظور تنظیم قاعدگی استفاده می‌شود، اما روی غده هیپوفیز اثر می‌گذارد و سطح پروژسترون را تغییر می‌دهد.

مصرف آن همزمان با داروهای باروری (IVF) یا قرص‌های ضدبارداری ترکیبی، منجر به خنثی شدن اثر دارو می‌شود. به علاوه، با داروهای آگونیست دوپامین تداخل شدید دارد.

2. شبدر قرمز و سویا

این گیاهان سرشار از ایزوفلاون هستند. مصرف مقادیر غذایی سویا مشکلی ندارد، اما مکمل‌های غلیظ آن در کنار تاموکسیفن (داروی ضد سرطان سینه وابسته به هورمون) ممنوع است؛ چرا که ممکن است اثرات آنتی-استروژنی دارو را کم کند.

این مقاله را از دست ندهید: هورمون تراپی یا هورمون درمانی در یائسگی؛ آیا واقعا موثر است؟

آیا شیرین بیان دشمن فشار خون و کورتیزول است؟

بسیاری از افراد شیرین بیان را برای معده می‌خورند، اما این گیاه حاوی گلیسیریزین است. این ماده آنزیمی را که مسئول غیرفعال ساختن کورتیزول است، مهار می‌کند. نتیجه می‌شود افزایش کورتیزول در بدن، احتباس آب و سدیم، و دفع پتاسیم.

در صورتی که پردنیزولون یا دگزامتازون مصرف می‌کنید، شیرین بیان عوارض جانبی آن‌ها مثل پوکی استخوان و افزایش قند خون را چندین برابر می‌کند. این یک تداخل خطرناک است، نه یک درمان مکمل.

تداخلات گیاهان با داروهای هورمونی

برای اینکه این تداخلات را بهتر بشناسید، می‌توانید از این جدول کمک بگیرید:

داروهای تیروئید چه تداخلی باید داروهای گیاهی دارند؟

بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید که لووتیروکسین مصرف می‌کنند، لازم است حساسیت ویژه‌ای به زمان مصرف گیاهان داشته باشند.

• بالم لیمو: این گیاه که برای آرامش استفاده می‌شود، می‌تواند عملکرد تیروئید را سرکوب کند و تاثیر لووتیروکسین را کاهش دهد.
• گردو و مکمل‌های فیبر بالا: در صورتی که بلافاصله بعد از قرص تیروئید مصرف شوند، جذب دارو را در روده مسدود می‌کنند.
• کلپ و جلبک‌ها: در راستای دارا بودن ید بسیار بالا، تعادل هورمونی را در افرادی که دوز تنظیم‌شده تیروکسین می‌گیرند، بهم می‌ریزند.

آیا زردچوبه و زنجبیل هم خطرناک هستند؟

در مقادیری که برای آشپزی استفاده می‌شود، خیر. اما مکمل‌های کنسانتره داستان متفاوتی دارند. کورکومین می‌تواند فعالیت آنزیم CYP450 را تغییر دهد. اگرچه خطر آن به اندازه علف چای نیست، اما در بیماران حساس که دوزهای دقیق وارفاین یا هورمون مصرف می‌کنند، باید با احتیاط و با فاصله زمانی 4 ساعته مصرف شود. برای خرید قرص بیرهف پلاس کلیک کنید.

خواص و خطرات گیاهان دارویی و تداخلات آن‌ها

به منظور اینکه همه چیز را باهم مقایسه کنید، به نکات زیر توجه نمایید:

• جینکو بیلوبا: گردش خون را عالی می‌کند، اما دفع کبدی انسولین و داروهای دیابت را مختل می‌کند.
• سنبل الطیب: خواب‌آور است، اما تاثیر آرام‌بخشی پروژسترون‌های خوراکی را به شدت تشدید می‌کند؛ خطر خواب‌آلودگی مفرط.
• چای سبز: در مقادیر بالا مثل مصرف قرص چای سبز، سطح استرادیول را در خون تغییر می‌دهد.
• مریم گلی: خواص ضد تعریق دارد اما خود دارای فیتواستروژن است و با داروهای سرطان سینه تداخل دارد.

سخن پایانی

در آخر، در صورتی که داروهای هورمونی مصرف می‌کنید، از قرص ضدبارداری و درمان‌های تیروئید گرفته تا هورمون‌درمانی یائسگی، موضوع تداخلات گیاهی شوخی‌بردار نیست. داروهای هورمونی روی محورهای ظریف بدن کار می‌کنند؛ هیپوفیز–هیپوتالاموس، کبد، گیرنده‌ها. برخی گیاهان با تحریک یا مهار آنزیم‌های کبدی مثل CYP450، تقلید اثر استروژن و پروژسترون یا تغییر جذب دارو می‌توانند اثر دارو را کم، زیاد یا غیرقابل‌پیش‌بینی کنند.

سوالات متداول 

آیا می‌توان دمنوش بابونه را با قرص ضد بارداری مصرف کرد؟ 

بله، بابونه تداخل شناخته شده‌ای با نحوه اثر قرص‌های ضد بارداری ندارد. اما در صورتی که داروهای ضد انعقاد خون در کنار هورمون‌ها مصرف می‌کنید، در مصرف افراطی آن احتیاط کنید.

فاصله زمانی مناسب بین مصرف گیاهان دارویی و داروهای هورمونی چقدر است؟ 

قانون طلایی دو تا چهار ساعت است. با این وجود، برای گیاهانی مثل علف چای که اثرشان روی کبد تا هفته‌ها باقی می‌ماند، فاصله زمانی بی‌فایده است و لازم است کلا قطع شود.

کدام گیاه دارویی اثر قرص اورژانسی را از بین می‌برد؟ 

گیاه علف چای و گیاه پنج انگشت قدرتمندترین گیاهانی هستند که می‌توانند با تسریع دفع هورمون از کبد، اثر قرص اورژانسی را خنثی نمایند.

آیا گیاهان دارویی می‌توانند باعث بی‌نظمی قاعدگی شوند؟

بله، گیاهانی مثل پنج‌انگشت، رازیانه و شیرین‌بیان روی هورمون‌های زنانه اثر مستقیم دارند. مصرف خودسرانه آن‌ها ممکن است چرخه قاعدگی را نامنظم کند. این تاثیر در کنار داروهای هورمونی شدیدتر می‌شود.

آیا سویا و محصولات آن با داروهای هورمونی تداخل دارند؟

سویا حاوی فیتواستروژن است و می‌تواند رفتار شبه‌هورمونی در بدن ایجاد کند. این موضوع در افرادی که داروهای هورمونی مصرف می‌کنند ممکن است منجر به تضعیف یا تشدید اثر دارو شود. میزان مصرف و شرایط فرد نقش چشمگیری دارد.

منبع: healthline