کولیت اولسراتیو نوعی بیماری التهابی چیست؟

کولیت اولسراتیو چیست و چرا باعث التهاب و زخم روده می‌شود؟

کولیت اولسراتیو چگونه به روده بزرگ آسیب می‌زند؟

کولیت اولسراتیو با التهاب لایه داخلی روده بزرگ آغاز می‌شود. در حالت طبیعی، دیواره روده وظیفه جذب آب، عبور مواد دفعی و محافظت از بافت‌های داخلی را بر عهده دارد؛ اما در این بیماری، واکنش نامتعادل سیستم ایمنی باعث التهاب پایدار در مخاط روده می‌شود.

با ادامه التهاب، سطح داخلی روده ممکن است دچار قرمزی، تورم، خونریزی و زخم‌های سطحی شود. این آسیب‌ها باعث می‌شوند روده نتواند عملکرد طبیعی خود را به‌خوبی انجام دهد. برای مثال، کاهش توانایی جذب آب می‌تواند به اسهال منجر شود و تحریک بافت آسیب‌دیده نیز احتمال مشاهده خون و مخاط در مدفوع را افزایش می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های مهم این اختلال، شروع التهاب از ناحیه راست‌روده و گسترش احتمالی آن به بخش‌های بالاتر روده بزرگ است. درگیری اغلب پیوسته است؛ یعنی نواحی ملتهب اغلب بدون فاصله سالم بین آن‌ها قرار می‌گیرند.

این بیماری با بیماری کرون تفاوت دارد. کرون می‌تواند هر قسمت از دستگاه گوارش، از دهان تا مقعد، را درگیر کند و التهاب آن گاهی به لایه‌های عمیق‌تر دیواره گوارشی می‌رسد. در مقابل، کولیت اولسراتیو به روده بزرگ محدود می‌شود و عمدتاً لایه داخلی آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

علت کولیت اولسراتیو چیست؟

علت دقیق بروز این بیماری هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است؛ بااین‌حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند ترکیبی از عوامل ژنتیکی، اختلال در تنظیم سیستم ایمنی، تغییرات میکروبیوم روده و عوامل محیطی در شکل‌گیری آن نقش دارند.

• ژنتیک: داشتن سابقه خانوادگی بیماری‌های التهابی روده می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد.

• اختلال سیستم ایمنی: واکنش نامتعادل سیستم دفاعی بدن ممکن است باعث حمله به بافت‌های روده و تداوم التهاب شود.

• میکروبیوم روده: تغییر در ترکیب باکتری‌ها و سایر میکروارگانیسم‌های طبیعی دستگاه گوارش ممکن است با بروز بیماری ارتباط داشته باشد.

• عوامل محیطی: شرایط محیطی و سبک زندگی می‌توانند در کنار زمینه ژنتیکی بر احتمال بروز بیماری تأثیر بگذارند.

نکته قابل توجه این است که کولیت اولسراتیو به دلیل مصرف یک غذای خاص، استرس یا رعایت نکردن بهداشت ایجاد نمی‌شود. همچنین این بیماری مسری نیست و از طریق تماس معمولی، استفاده از ظروف مشترک یا معاشرت به دیگران منتقل نمی‌شود.

استرس ممکن است در برخی افراد شدت ناراحتی‌های گوارشی را افزایش دهد یا مدیریت بیماری را دشوارتر کند؛ اما نباید آن را علت اصلی ایجاد این اختلال دانست.

علائم کولیت اولسراتیو چیست؟

نشانه‌های بیماری با توجه به شدت التهاب و میزان درگیری روده متفاوت هستند. برخی افراد فقط افزایش دفعات دفع را تجربه می‌کنند، درحالی‌که گروهی دیگر با اسهال خونی، درد شکم و کاهش وزن روبه‌رو می‌شوند.

• اسهال مکرر: افزایش دفعات دفع، به‌خصوص زمانی که التهاب فعال باشد.

• خون در مدفوع: یکی از نشانه‌های مهم آسیب و التهاب مخاط روده.

• دل‌پیچه و درد شکم: معمولاً همراه با احساس نیاز به دفع ظاهر می‌شود.

• احساس دفع فوری: فرد حتی در شرایطی که مقدار کمی مدفوع در روده وجود دارد، نیاز شدیدی به رفتن به سرویس بهداشتی احساس می‌کند.

• وجود مخاط در مدفوع: التهاب ممکن است با ترشح مخاط همراه باشد.

• خستگی و ضعف: خونریزی طولانی‌مدت، کم‌خونی و التهاب مزمن می‌توانند انرژی بدن را کاهش دهند.

• کاهش وزن و بی‌اشتهایی: در برخی افراد، شدت بیماری و مشکلات تغذیه‌ای باعث افت وزن می‌شود.

• تب و تهوع: بیشتر در موارد شدیدتر مشاهده می‌شوند.

نکته مهم این است که وجود خون در مدفوع همیشه به معنای ابتلا به این بیماری نیست. عفونت‌های روده‌ای، شقاق و هموروئید نیز ممکن است خونریزی ایجاد کنند. بنابراین، تکرار این نشانه یا همراهی آن با اسهال و درد شکم باید توسط پزشک بررسی شود.

در صورت خونریزی شدید، درد شدید شکم، تب بالا، ضعف قابل توجه، تپش قلب یا نشانه‌های کم‌آبی، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است. برای خرید قرص لاکتوگام کلیک کنید.

انواع کولیت اولسراتیو بر اساس محل التهاب

پزشکان برای تعیین شدت و انتخاب روش درمان، به محل گسترش التهاب در روده بزرگ توجه می‌کنند. این بیماری از نظر وسعت درگیری به چند گروه اصلی تقسیم می‌شود.

پروکتیت اولسراتیو چیست؟

در این نوع، التهاب فقط راست‌روده را درگیر می‌کند. احساس دفع فوری، خونریزی مقعدی، دفع مخاط و احساس تخلیه ناقص روده از نشانه‌های رایج آن هستند. ممکن است تعداد دفعات دفع در این افراد به اندازه سایر انواع بیماری افزایش پیدا نکند.

کولیت سمت چپ چیست؟

در این حالت، التهاب از راست‌روده به بخش‌های بالاتر، از جمله کولون سیگموئید و قسمت نزولی روده بزرگ، گسترش می‌یابد. درد شکم، اسهال خونی، کاهش اشتها و کاهش وزن ممکن است در این گروه بیشتر دیده شوند.

پان‌کولیت چیست؟

پان‌کولیت به درگیری گسترده روده بزرگ گفته می‌شود. در این شرایط، سطح وسیع‌تری از مخاط روده ملتهب است و احتمال بروز اسهال شدید، خونریزی، کم‌خونی و کاهش وزن افزایش پیدا می‌کند. البته وسعت التهاب به‌تنهایی شدت بیماری را مشخص نمی‌کند و وضعیت هر فرد باید جداگانه ارزیابی شود.

کولیت اولسراتیو چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص قطعی با بررسی مجموعه‌ای از اطلاعات پزشکی، آزمایش‌ها و ارزیابی مستقیم روده انجام می‌شود. هیچ آزمایش منفردی به‌تنهایی برای تأیید تمام موارد کافی نیست.

پزشک اغلب ابتدا درباره مدت اسهال، وجود خون در مدفوع، سابقه خانوادگی و تغییرات وزن سؤال می‌کند. سپس با توجه به شرایط فرد، آزمایش‌های زیر درخواست می‌شوند:

1. آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی، وضعیت آهن، نشانه‌های التهاب و برخی اختلالات تغذیه‌ای استفاده می‌شود.

2. آزمایش مدفوع: به شناسایی عفونت‌های احتمالی کمک می‌کند. همچنین آزمایش کالپروتکتین مدفوع می‌تواند اطلاعاتی درباره التهاب روده ارائه دهد.

3. کولونوسکوپی: یکی از مهم‌ترین روش‌های بررسی بیماری است. پزشک با استفاده از دوربین مخصوص، سطح داخلی روده بزرگ را مشاهده می‌کند و محل و وسعت التهاب را می‌سنجد.

4. نمونه‌برداری یا بیوپسی: در جریان آندوسکوپی، نمونه‌های کوچکی از بافت روده برداشته می‌شوند تا زیر میکروسکوپ بررسی شوند. این کار به تأیید تشخیص و افتراق بیماری از سایر اختلالات کمک می‌کند.

در برخی شرایط، پزشک از تصویربرداری نیز کمک می‌گیرد؛ به‌خصوص زمانی که احتمال عوارض یا تشخیص دیگری مطرح باشد.

نکته مهم در تشخیص این است که عفونت‌های گوارشی، به‌ویژه عفونت با باکتری کلستریدیوئیدس دیفیسیل، باید در زمان ارزیابی بیمار بررسی شوند؛ زیرا ممکن است نشانه‌هایی شبیه بیماری التهابی روده ایجاد کنند.

درمان کولیت اولسراتیو چگونه انجام می‌شود؟

درمان با هدف کاهش التهاب، برطرف کردن نشانه‌ها، ترمیم مخاط روده و جلوگیری از بازگشت بیماری انجام می‌شود. انتخاب دارو به وسعت درگیری، شدت التهاب، پاسخ قبلی به درمان و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.

• آمینوسالیسیلات‌ها مانند مزالازین: برای کنترل موارد خفیف تا متوسط کاربرد دارند و ممکن است به شکل خوراکی یا مقعدی تجویز شوند.

• کورتیکواستروئیدها: در برخی موارد فعال و متوسط تا شدید برای کنترل کوتاه‌مدت التهاب استفاده می‌شوند؛ مصرف طولانی‌مدت آن‌ها به دلیل عوارض احتمالی مناسب نیست.

• داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی: مانند آزاتیوپرین که در شرایط مشخص برای کنترل طولانی‌مدت بیماری کاربرد دارند.

• داروهای بیولوژیک: مانند اینفلیکسیماب و وِدولیزوماب که مسیرهای مشخصی از التهاب را هدف قرار می‌دهند.

• داروهای درمان هدفمند جدیدتر: مانند برخی مهارکننده‌های JAK و تعدیل‌کننده‌های گیرنده S1P که برای گروهی از بیماران مناسب هستند.

در موارد شدید که بیمار به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمی‌دهد یا عارضه خطرناکی ایجاد شده است، بستری در بیمارستان ضرورت پیدا می‌کند. گاهی نیز جراحی برای برداشتن کولون و راست‌روده مطرح می‌شود.

آیا کولیت اولسراتیو درمان قطعی دارد؟

داروها می‌توانند بیماری را برای مدت طولانی به مرحله خاموشی برسانند؛ اما در بیشتر افراد، درمان دارویی به معنای حذف دائمی بیماری نیست. برداشتن کامل روده بزرگ و راست‌روده می‌تواند بیماری را از نظر درگیری روده‌ای برطرف کند، ولی تصمیم به جراحی فقط در شرایط مشخص و پس از بررسی دقیق گرفته می‌شود.

رژیم غذایی مناسب برای بیماران کولیت اولسراتیو

تغذیه مناسب می‌تواند به کاهش ناراحتی‌های گوارشی، حفظ وزن و جلوگیری از کمبود مواد مغذی کمک کند؛ اما هیچ رژیم غذایی مشخصی به‌تنهایی درمان قطعی این بیماری محسوب نمی‌شود.

مهم‌ترین نکته این است که نیاز غذایی فرد در دوره التهاب فعال با زمان خاموشی بیماری تفاوت دارد. برای خرید قرص ول بادی ویتامین c ویتالوژیک کلیک کنید.

در دوره تشدید بیماری، بعضی افراد با مصرف غذاهای پرفیبر، چرب یا تند دچار افزایش اسهال و دل‌پیچه می‌شوند. در چنین شرایطی، ممکن است مصرف غذاهای ساده‌تر و کم‌تحریک با نظر متخصص تغذیه تحمل بهتری ایجاد کند.

چند توصیه کاربردی برای مدیریت تغذیه:

• وعده‌های غذایی را کوچک‌تر و در دفعات بیشتر مصرف کنید.

• در زمان اسهال، به دریافت مایعات و جبران املاح توجه داشته باشید.

• غذاهایی را که باعث تشدید نشانه‌ها می‌شوند در دفترچه غذایی ثبت کنید.

• از حذف خودسرانه گروه‌های غذایی پرهیز کنید.

• کمبود آهن، ویتامین D، کلسیم و سایر مواد مغذی را با نظر پزشک بررسی کنید.

در دوران خاموشی، اغلب می‌توان تنوع غذایی را افزایش داد و به‌تدریج مواد غذایی مختلف را دوباره وارد برنامه کرد. رژیم محدود و طولانی‌مدت بدون نظارت متخصص ممکن است کمبودهای تغذیه‌ای ایجاد کند.

عوارض کولیت اولسراتیو چیست؟

در صورت کنترل نشدن التهاب، این بیماری می‌تواند مشکلاتی فراتر از دستگاه گوارش ایجاد کند. بعضی عوارض مستقیما به خونریزی و التهاب روده مربوط هستند و برخی دیگر بخش‌های متفاوت بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

• کم‌خونی: خونریزی مکرر از روده می‌تواند ذخایر آهن را کاهش دهد و باعث ضعف، رنگ‌پریدگی و خستگی شود.
• کم‌آبی بدن: اسهال مداوم باعث از دست رفتن آب و الکترولیت‌ها می‌شود.
• مگاکولون سمی: یکی از عوارض نادر اما خطرناک است که با گشاد شدن شدید کولون و اختلال در عملکرد آن همراه می‌شود و نیاز به درمان فوری دارد.
• افزایش خطر سرطان روده بزرگ: درگیری طولانی‌مدت و گسترده کولون می‌تواند احتمال سرطان را افزایش دهد. به همین دلیل، برخی بیماران باید طبق برنامه تعیین‌شده توسط متخصص، کولونوسکوپی‌های مراقبتی انجام دهند.
• مشکلات خارج از روده: التهاب مفاصل، برخی بیماری‌های پوستی، التهاب چشم و مشکلات کبدی و مجاری صفراوی ممکن است در بعضی افراد دیده شوند.

میزان خطر برای همه بیماران یکسان نیست. مدت ابتلا، وسعت التهاب، شدت بیماری و سابقه خانوادگی در برنامه پیگیری نقش دارند.

زندگی با کولیت اولسراتیو

بسیاری از افراد مبتلا با دریافت درمان مناسب می‌توانند به فعالیت‌های شغلی، تحصیلی، ورزشی و اجتماعی خود ادامه دهند. البته در دوره‌های فعال بیماری ممکن است به استراحت بیشتر و تنظیم برنامه روزانه نیاز داشته باشند. جهت مدیریت بهتر شرایط، چند اقدام اهمیت دارد:

• آزمایش‌ها و کولونوسکوپی‌های مراقبتی را به تعویق نیندازید.

• خواب کافی و فعالیت بدنی متناسب با توان خود را در برنامه قرار دهید.

• داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید، حتی زمانی که نشانه‌ها برطرف شده‌اند.

• از مصرف خودسرانه مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن پرهیز کنید، مگر با تجویز پزشک.

• واکسیناسیون و بررسی احتمال عفونت را با توجه به داروهای مصرفی پیگیری کنید.

• در صورت بازگشت خونریزی، افزایش دفعات دفع یا درد شکم، با پزشک تماس بگیرید.

یکی از نکات مهم این است که ناپدید شدن نشانه‌ها همیشه به معنای برطرف شدن کامل التهاب نیست. ممکن است فرد احساس خوبی داشته باشد، اما بررسی‌های آزمایشگاهی یا آندوسکوپی همچنان فعالیت بیماری را نشان دهند. به همین دلیل، پیگیری فقط بر اساس احساس شخصی کافی نیست.

سخن پایانی

کولیت اولسراتیو یک بیماری التهابی مزمن است که با ایجاد التهاب و زخم در پوشش داخلی روده بزرگ، می‌تواند باعث اسهال خونی، درد شکم و اختلال در عملکرد طبیعی دستگاه گوارش شود. بااین‌حال، تشخیص به‌موقع و انتخاب درمان مناسب نقش مهمی در کنترل التهاب و کاهش احتمال عوارض دارد. برای خرید قرص اکتی آیرون لیبرتی کلیک کنید.

سوالات متداول 

1. آیا کولیت اولسراتیو همان کولیت روده است؟

خیر. کولیت به‌طور کلی به التهاب روده بزرگ اشاره دارد و می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد؛ اما نوع اولسراتیو یک بیماری التهابی مزمن با الگوی مشخص درگیری مخاط کولون است.

2. آیا کولیت اولسراتیو خطرناک است؟

در بسیاری از افراد با درمان و پیگیری مناسب قابل کنترل است؛ بااین‌حال، موارد شدید ممکن است به خونریزی قابل توجه، مگاکولون سمی یا سایر عوارض جدی منجر شوند.

3. آیا کولیت اولسراتیو باعث سرطان روده می‌شود؟

این بیماری می‌تواند احتمال سرطان روده بزرگ را افزایش دهد، به‌خصوص زمانی که التهاب گسترده و طولانی‌مدت باشد؛ به همین دلیل غربالگری و کولونوسکوپی مراقبتی اهمیت دارد.

4. تفاوت کولیت اولسراتیو و بیماری کرون چیست؟

کولیت اولسراتیو فقط روده بزرگ را درگیر می‌کند و التهاب آن عمدتاً به لایه داخلی محدود است؛ اما کرون می‌تواند هر بخش دستگاه گوارش و لایه‌های عمیق‌تر دیواره آن را درگیر کند.

5. آیا این بیماری به دیگران منتقل می‌شود؟

خیر. این اختلال مسری نیست و از طریق تماس بدنی، غذا خوردن در کنار فرد بیمار یا استفاده از وسایل مشترک انتقال پیدا نمی‌کند.

منبع:

my.clevelandclinic.org