روموسوزوماب (Romosozumab) چگونه پوکی استخوان شدید را درمان می‌کند؟

روموسوزوماب (Romosozumab) چگونه پوکی استخوان شدید را درمان می‌کند؟

روموسوزوماب برای چیست؟

روموسوزوماب (Romosozumab) نسل جدیدی از داروهای درمان پوکی استخوان است که برخلاف بسیاری از داروهای قدیمی، تنها سرعت تخریب استخوان را کاهش نمی‌دهد؛ بلکه هم‌زمان روند استخوان‌سازی را نیز تقویت می‌کند.

همین ویژگی باعث شده است متخصصان روماتولوژی و غدد، آن را برای بیمارانی که در معرض خطر بسیار بالای شکستگی قرار دارند، به‌عنوان یکی از بهترین گزینه‌های درمانی در نظر بگیرند. این دارو با نام تجاری Evenity شناخته می‌شود و پس از دریافت تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، توجه پزشکان سراسر جهان را به خود جلب کرده است.

روموسوزوماب چگونه با اثر دوگانه به درمان پوکی استخوان کمک می‌کند؟

روموسوزوماب با مهار پروتئین Sclerostin، به‌طور هم‌زمان فعالیت سلول‌های سازنده استخوان را افزایش داده و سرعت تخریب استخوان را کاهش می‌دهد. همین مکانیسم دوگانه باعث شده است که این دارو نسبت به بسیاری از درمان‌های قدیمی، افزایش بیشتری در تراکم استخوان ایجاد نماید.

بدن انسان به‌طور مداوم در حال بازسازی بافت استخوانی است. این فرایند تعادل ظریفی میان دو گروه سلول ایجاد می‌نماید؛ استئوبلاست‌هاکه وظیفه ساخت استخوان جدید را بر عهده دارند و استئوکلاست‌ها که استخوان‌های قدیمی را تجزیه می‌کنند. در شرایط طبیعی، این دو گروه سلولی با یکدیگر هماهنگ هستند، اما با افزایش سن، یائسگی، برخی بیماری‌های مزمن یا مصرف بعضی داروها، این تعادل به‌هم می‌خورد و سرعت تخریب استخوان از سرعت بازسازی آن بیشتر می‌شود. نتیجه این وضعیت، کاهش تدریجی تراکم استخوان و افزایش احتمال شکستگی است.

روموسوزوماب یک مونوکلونال آنتی‌بادی انسانی است که به پروتئینی به نام اسکلروستین (Sclerostin) متصل می‌شود. اسکلروستین یکی از مهم‌ترین مهارکننده‌های مسیر Wnt/β-catenin است؛ مسیری که نقش کلیدی در فعال شدن استئوبلاست‌ها و تشکیل استخوان جدید دارد. با مهار اسکلروستین، فعالیت این مسیر افزایش یافته و بدن توان بیشتری برای ساخت استخوان پیدا می‌کند.

نکته جالب این است که روموسوزوماب تنها به افزایش استخوان‌سازی محدود نمی‌شود. هم‌زمان، این دارو باعث کاهش بازجذب استخوان نیز می‌شود و از این طریق سرعت از دست رفتن توده استخوانی را پایین می‌آورد. به همین دلیل، متخصصان از آن به‌عنوان یک داروی با اثر دوگانهیاد می‌کنند؛ ویژگی‌ای که در میان درمان‌های پوکی استخوان نسبتا منحصربه‌فرد است.

چه افرادی بهترین کاندید برای Romosozumab هستند؟

روموسوزوماب برای همه بیماران مبتلا به پوکی استخوان تجویز نمی‌شود. این دارو عمدتا برای افرادی مناسب است که خطر بسیار بالای شکستگی استخوان دارند یا با وجود درمان استاندارد، همچنان دچار کاهش تراکم استخوان یا شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان می‌شوند. انجمن غدد آمریکا نیز استفاده از آن را برای بیماران با خطر بسیار بالای شکستگی، به‌ویژه زنان یائسه، توصیه می‌کند. 

یکی از مهم‌ترین تغییراتی که در درمان پوکی استخوان طی سال‌های اخیر رخ داده، تغییر نگاه پزشکان از افزایش عدد تراکم استخوان به کاهش احتمال شکستگی است. به همین دلیل، قبل از انتخاب روموسوزوماب، پزشک تنها به نتیجه سنجش تراکم استخوان (DXA) اکتفا نمی‌کند و مجموعه‌ای از عوامل خطر را بررسی می‌کند.

• زنان یائسه با پوکی استخوان شدید
• بیمارانی که T-Score بسیار پایین دارند
• افرادی که تحمل مصرف بیس‌فسفونات‌ها را ندارند
• افرادی که چندین شکستگی مهره یا لگن را تجربه کرده‌اند
• بیمارانی که به داروهای رایج پاسخ درمانی مناسبی نداده‌اند
• افرادی که با وجود مصرف صحیح بیس‌فسفونات‌ها همچنان دچار شکستگی شده‌اند

پزشک علاوه بر نتایج آزمایش‌ها، سابقه خانوادگی شکستگی، سن، مصرف کورتون، بیماری‌های زمینه‌ای، وزن بدن، سابقه زمین خوردن و حتی کیفیت زندگی بیمار را نیز در تصمیم‌گیری لحاظ می‌کند. برای خرید قرص سوپراکل دی کلیک کنید.

نکته مهم این است که Romosozumab اغلب خط اول درمان نیست. اغلب بیماران ابتدا با داروهای ضدجذب استخوان مانند آلندرونات، رزیدرونات یا زولدرونیک اسید درمان می‌شوند و تنها در شرایط خاص یا خطر بسیار بالای شکستگی، این داروی نوین انتخاب می‌شود. این رویکرد در راهنماهای درمانی انجمن غدد آمریکا و NICE نیز تأکید شده است. 

نحوه تزریق روموسوزوماب

روموسوزوماب با دوز 210 میلی‌گرم، ماهانه و به‌صورت تزریق زیرجلدی تجویز می‌شود. هر دوز شامل دو سرنگ 105 میلی‌گرمیاست که در یک جلسه تزریق می‌شوند. طول درمان معمولا 12 ماه است و پس از پایان این دوره، برای حفظ افزایش تراکم استخوان، درمان با یک داروی ضدجذب استخوان ادامه پیدا می‌کند. این روش در راهنماهای درمانی انجمن غدد آمریکا و NICE نیز توصیه شده است. 

یکی از دلایلی که روموسوزوماب توجه متخصصان را به خود جلب کرده، سادگی برنامه درمانی آن است. برخلاف برخی داروهای آنابولیک که نیاز به تزریق روزانه دارند، Romosozumab تنها یک بار در ماه تزریق می‌شود. همین موضوع باعث شده است بسیاری از بیماران پایبندی بیشتری به درمان داشته باشند. برای خرید قرص بن مکس کلیک کنید.

هر نوبت درمان شامل دو تزریق زیرجلدی 105 میلی‌گرمی است که مجموعا دوز 210 میلی‌گرم را تشکیل می‌دهند. تزریق معمولا در یکی از این نواحی انجام می‌شود:

• ران
• شکم
• قسمت خارجی بازو

برای کاهش احتمال تحریک پوست، بهتر است محل تزریق در هر ماه تغییر کند. همچنین دارو باید توسط پزشک یا کادر درمان آموزش‌دیده تزریق شود و نگهداری آن نیز مطابق دستورالعمل شرکت سازنده، در زنجیره سرد انجام گیرد.

نکته مهم دیگر این است که دوره درمان محدود به 12 ماه است. علت این محدودیت آن است که اثر استخوان‌سازی دارو پس از این بازه به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل، پس از پایان دوره درمان، متخصص اغلب درمان را با داروهایی مانند آلندرونات، زولدرونیک اسید یا دنوزوماب ادامه می‌دهد تا تراکم استخوان ایجادشده حفظ شود و خطر شکستگی دوباره افزایش پیدا نکند. این رویکرد با عنوان Sequential Therapy شناخته می‌شود و امروزه بخشی از درمان استاندارد پوکی استخوان شدید است.

این مقاله را از دست ندهید: بررسی استفاده از آریلیا در درمان پوکی استخوان

موارد منع مصرف و عوارض روموسوزوماب

اگرچه روموسوزوماب یکی از بهترین داروهای درمان پوکی استخوان شدید محسوب می‌شود، اما برای همه بیماران مناسب نیست. مهم‌ترین هشدار این دارو، افزایش احتمال بروز سکته قلبی، سکته مغزی و حوادث قلبی‌عروقی در برخی بیماران است؛ به همین دلیل، مصرف آن در افرادی که طی 12 ماه گذشته دچار سکته قلبی یا مغزی شده‌اند، توصیه نمی‌شود. 

مانند هر داروی بیولوژیک، Romosozumab نیز ممکن است عوارضی ایجاد کند. خوشبختانه بیشتر این عوارض خفیف هستند و با پیگیری پزشک قابل کنترل خواهند بود، اما آگاهی از آن‌ها پیش از شروع درمان ضروری است.

شایع‌ترین عوارض روموسوزوماب

• سردرد
• درد مفاصل
• درد عضلات
• واکنش‌های حساسیتی
• خارش یا بثورات پوستی
• قرمزی یا درد محل تزریق

در موارد نادر، واکنش‌های آلرژیک شدید مانند آنژیوادم نیز گزارش شده است و در صورت بروز تورم صورت، لب‌ها یا گلو، بیمار باید فورا به مرکز درمانی مراجعه کند. برای خرید سیترابن هولیستیکا کلیک کنید.

مهم‌ترین هشدارها

• سابقه سکته قلبی در یک سال گذشته
• سابقه سکته مغزی در یک سال گذشته
• حساسیت شناخته‌شده به دارو یا اجزای آن
• هیپوکلسمی (کاهش کلسیم خون) که باید پیش از شروع درمان اصلاح شود

از سوی دیگر، پزشک پیش از شروع درمان اغلب سطح کلسیم و ویتامین D را بررسی می‌کند؛ زیرا کمبود این دو ماده می‌تواند احتمال بروز هیپوکلسمی را افزایش دهد. به همین دلیل، بیشتر بیماران در کنار روموسوزوماب روزانه مکمل کلسیم و ویتامین D دریافت می‌کنند. 

نکته دیگری که نباید نادیده گرفته شود، احتمال بسیار نادر نکروز استخوان فک و شکستگی غیرمعمول استخوان ران است. هرچند این عوارض شیوع پایینی دارند، اما رعایت بهداشت دهان و دندان، انجام معاینات دندانپزشکی قبل از شروع درمان و اطلاع دادن هرگونه درد غیرعادی فک یا ران به پزشک، اهمیت زیادی دارد.

مهم‌ترین فواید و محدودیت‌های روموسوزوماب 

روموسوزوماب برای بیماران پرخطر، یکی از پیشرفته‌ترین گزینه‌های درمانی محسوب می‌شود؛ اما مانند هر داروی تخصصی، علاوه بر مزایای قابل‌توجه، محدودیت‌هایی نیز دارد که باید پیش از شروع درمان مورد بررسی قرار گیرند.

مهم‌ترین فواید روموسوزوماب

• مناسب برای بیماران با خطر بسیار بالای شکستگی
• اثر دوگانه بر افزایش استخوان‌سازی و کاهش تحلیل استخوان
• کاهش خطر شکستگی مهره، لگن و شکستگی‌های غیرمهره‌ای
• افزایش سریع تراکم استخوان به‌ویژه در ستون فقرات و مفصل ران
• تزریق ماهانه و کاهش تعداد دفعات مراجعه نسبت به داروهای تزریقی روزانه
• امکان استفاده به‌عنوان آغاز درمان در بیماران بسیار پرخطر طبق برخی راهنماهای بین‌المللی

محدودیت‌های روموسوزوماب

• دوره مصرف به 12 ماه محدود می‌شود.
• برای افراد با سابقه سکته قلبی یا مغزی اخیر مناسب نیست.
• هزینه درمان نسبت به بسیاری از داروهای قدیمی بیشتر است.
• باید تحت نظر پزشک متخصص و با پیگیری منظم استفاده شود.
• نیاز به ادامه درمان با داروهای ضدجذب استخوان پس از پایان دوره دارد.

از دیدگاه پزشکی، انتخاب بهترین درمان پوکی استخوان تنها به قدرت یک دارو وابسته نیست. هدف اصلی، کاهش احتمال شکستگی، حفظ کیفیت زندگی، افزایش توان حرکتی و پیشگیری از ناتوانی‌های ناشی از شکستگی است. به همین دلیل، روموسوزوماب زمانی بهترین نتیجه را خواهد داشت که در کنار اصلاح سبک زندگی، مصرف کافی کلسیم و ویتامین D، فعالیت بدنی مناسب و پیگیری منظم پزشکی استفاده شود.

سخن پایانی

روموسوزوماب (Romosozumab) را می‌توان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سال‌های اخیر در درمان پوکی استخوان شدید دانست. ویژگی منحصربه‌فرد این دارو، یعنی اثر دوگانه بر افزایش استخوان‌سازی و کاهش تحلیل استخوان، موجب شده است جایگاه ویژه‌ای در درمان بیمارانی پیدا کند که بیشترین خطر شکستگی را دارند.

برخلاف بسیاری از داروهای قدیمی که تنها روند از دست رفتن استخوان را کند می‌کنند، روموسوزوماب می‌تواند در مدت کوتاهی تراکم استخوان را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد و احتمال شکستگی مهره‌ها، لگن و سایر استخوان‌های مهم را کاهش دهد. برای خرید کپسول آوسوی بی اس کی کلیک کنید.

سوالات متداول

آیا روموسوزوماب پوکی استخوان را به‌طور کامل درمان می‌کند؟

خیر. روموسوزوماب بیماری پوکی استخوان را به‌طور کامل از بین نمی‌برد، اما یکی از موثرترین داروها برای کاهش خطر شکستگی و افزایش تراکم استخوان محسوب می‌شود. پس از پایان دوره 12 ماهه درمان نیز اغلب پزشک داروهای دیگری مانند بیس‌فسفونات‌ها یا دنوزوماب را تجویز می‌کند تا نتایج درمان حفظ شوند و خطر کاهش دوباره تراکم استخوان به حداقل برسد.

آیا تزریق روموسوزوماب دردناک است؟

تزریق Romosozumab به‌صورت زیرجلدی انجام می‌شود و اغلب بیماران تنها درد خفیف یا احساس سوزش کوتاه‌مدتی را در محل تزریق تجربه می‌کنند. این علائم طی چند ساعت تا چند روز برطرف می‌شوند. تغییر محل تزریق در هر نوبت و انجام تزریق توسط کادر درمان آموزش‌دیده، احتمال بروز واکنش‌های موضعی را کاهش می‌دهد.

چه افرادی نباید از روموسوزوماب استفاده کنند؟

افرادی که طی 12 ماه گذشته دچار سکته قلبی یا سکته مغزی شده‌اند، اغلب کاندید مناسبی برای دریافت روموسوزوماب نیستند. همچنین در بیمارانی که دچار هیپوکلسمی کنترل‌نشده، حساسیت به دارو یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای خاص هستند، پزشک ممکن است درمان دیگری را انتخاب کند. بررسی سابقه پزشکی پیش از شروع درمان ضروری است.

آیا مصرف هم‌زمان کلسیم و ویتامین D با روموسوزوماب ضروری است؟

بله. دریافت کافی کلسیم و ویتامین D بخش مهمی از درمان با Romosozumab است. کمبود این دو ماده می‌تواند تاثیر درمان را کاهش داده و احتمال بروز هیپوکلسمی را افزایش دهد. پزشک اغلب بر اساس نتایج آزمایش‌ها، مقدار مناسب مکمل‌ها را برای هر بیمار تعیین می‌کند.

آیا روموسوزوماب از دنوزوماب یا آلندرونات بهتر است؟

در افرادی که خطر شکستگی بسیار بالایی دارند، روموسوزوماب می‌تواند در سال نخست درمان افزایش بیشتری در تراکم استخوان ایجاد کند. با این حال، برای بسیاری از بیماران، دنوزوماب یا بیس‌فسفونات‌ها همچنان انتخاب مناسبی هستند. بهترین دارو بر اساس شرایط بیمار، سابقه شکستگی، بیماری‌های همراه و نظر پزشک متخصص انتخاب می‌شود.

منبع:

ncbi.nlm.nih.gov